Hen suyễn do gắng sức
Hen suyễn do gắng sức là gì?
Hen suyễn do gắng sức, còn gọi là co thắt phế quản do gắng sức, xảy ra khi một người bị hen suyễn gặp vấn đề về hô hấp trong hoặc sau khi tập thể dục. Bản thân việc tập thể dục không gây ra hen suyễn, nhưng có thể làm khởi phát ho, thở khò khè, nặng ngực và khó thở ở những người đã mắc bệnh. Điều quan trọng là quý vị không nên tránh tập thể dục hoàn toàn, vì với kế hoạch phòng ngừa và điều trị phù hợp, hầu hết mọi người vẫn có thể duy trì hoạt động.
Các triệu chứng của hen suyễn do gắng sức là gì?
— Các triệu chứng có thể bao gồm:
- Ho
- Cảm giác tức nặng ở ngực
- Khó thở
- Thở khò khè (nghe thấy tiếng rít như huýt sáo khi thở)
Các triệu chứng xảy ra khi đường thở trong phổi bị hẹp lại và viêm. Ở những người bị hen suyễn do gắng sức, điều này thường xảy ra khoảng 10 đến 15 phút sau khi bắt đầu tập thể dục. Trong hầu hết các trường hợp, các triệu chứng hết sau khoảng 1 giờ.
Các triệu chứng này khác với tình trạng khó thở xảy ra trong “cơn” hen hoặc đợt bùng phát hen. Một người đang trong đợt bùng phát hen có thể khó thở hơn nếu cố gắng tập thể dục. Đó là vì đường thở đã bị hẹp sẵn.
Có xét nghiệm nào cho hen suyễn do gắng sức không?
— Có. Nhưng nếu quý vị đã biết mình bị hen suyễn, có thể quý vị không cần làm xét nghiệm. Bác sĩ có thể nhận biết quý vị bị hen suyễn do gắng sức dựa trên các triệu chứng của quý vị. Hoặc, bác sĩ có thể cho quý vị làm một xét nghiệm hô hấp, chẳng hạn như:
- “Nghiệm pháp gắng sức” – Xét nghiệm này bao gồm việc chạy trên máy chạy bộ hoặc đạp xe đạp tập trong vài phút, sau đó làm xét nghiệm hô hấp. Xét nghiệm cho bác sĩ biết phổi của quý vị đang hoạt động như thế nào. Một xét nghiệm tương tự là hít một hỗn hợp không khí khô đặc biệt trong khi thở nhanh, giống như khi quý vị đang tập thể dục.
- Xét nghiệm hít một loại thuốc đặc biệt – Với xét nghiệm này, quý vị làm xét nghiệm hô hấp trước và sau khi hít thuốc. Nếu quý vị bị hen suyễn, thuốc có thể làm hẹp đường thở của quý vị.
Bác sĩ cũng có thể kiểm tra các vấn đề khác có thể gây ra triệu chứng tương tự. Ví dụ, những người bị hẹp dây thanh âm, bệnh phổi và một số bệnh tim có thể khó thở sau khi tập thể dục.
Hen suyễn do gắng sức được điều trị như thế nào?
— Nếu quý vị bị hen suyễn do gắng sức, quý vị có thể điều trị bằng thuốc “cắt cơn nhanh”. Các thuốc được dùng cho mục đích này là thuốc chủ vận beta tác dụng ngắn (gọi là “SABA” hoặc “thuốc giãn phế quản tác dụng ngắn”). Ví dụ về SABA là Salbutamol (Ventolin) và Terbutaline (Bricanyl).
Bác sĩ hoặc điều dưỡng sẽ hướng dẫn quý vị cách dùng và thời điểm dùng bình hít. Hãy làm theo hướng dẫn về liều dùng và liều lặp lại trong kế hoạch hành động hen suyễn bằng văn bản của quý vị. Nếu các triệu chứng không cải thiện, hãy làm theo hướng dẫn trong kế hoạch để được trợ giúp y tế khẩn cấp. Nếu quý vị bị hen suyễn do gắng sức, hãy chắc chắn luôn mang theo bình hít thuốc cắt cơn bất cứ khi nào quý vị dự định tập thể dục.
Một số người cảm thấy run rẩy sau khi dùng SABA. Nếu điều này xảy ra, hãy trao đổi với bác sĩ hoặc điều dưỡng. Họ có thể đổi cho quý vị sang một loại thuốc khác hoặc giảm liều.
Có thể phòng ngừa hen suyễn do gắng sức không?
— Có. Trước hết, điều quan trọng là dùng tất cả các thuốc hen suyễn của quý vị đúng theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc điều dưỡng. Kiểm soát tốt bệnh hen suyễn có thể làm giảm nguy cơ xuất hiện triệu chứng khi quý vị tập thể dục.
Quý vị cũng có thể:
- Dùng thuốc trước khi tập thể dục – Dùng bình hít thuốc cắt cơn trước khi tập theo hướng dẫn trong kế hoạch hành động hen suyễn của quý vị. Tùy theo phác đồ điều trị được kê, thuốc này có thể là SABA hoặc thuốc cắt cơn phối hợp corticosteroid dạng hít–formoterol. Bác sĩ sẽ tư vấn phương pháp điều trị phù hợp.
Nếu quý vị thường xuyên cần dùng thuốc cắt cơn khi tập thể dục, hãy nhờ bác sĩ đánh giá lại mức độ kiểm soát hen suyễn của quý vị. Tất cả người lớn và thanh thiếu niên bị hen suyễn đều cần điều trị bao gồm corticosteroid dạng hít; bác sĩ sẽ tư vấn phác đồ phù hợp.
- Tránh tập thể dục trong một số điều kiện nhất định – Không khí rất lạnh và khô có thể làm triệu chứng nặng hơn. Nếu quý vị tập thể dục ngoài trời vào ngày rất lạnh, quấn khăn choàng lỏng hoặc đeo khẩu trang che mũi và miệng có thể giúp ích. Tránh tập thể dục trong không khí ô nhiễm, hoặc ở nơi có phấn hoa hay nấm mốc nếu quý vị bị dị ứng, cũng có thể giúp ích.
- Khởi động trước khi tập thể dục – Một số người thấy rằng khởi động giúp phòng ngừa hen suyễn do gắng sức. Nhưng điều này không đúng với tất cả mọi người.
Quý vị không nên tránh tập thể dục hoàn toàn để phòng ngừa hen suyễn do gắng sức. Tập thể dục rất quan trọng để giữ gìn sức khỏe. Hơn nữa, tập thể dục đều đặn và thể lực tốt hơn thực sự có thể giúp giảm các triệu chứng hen suyễn. Bác sĩ và điều dưỡng có thể giúp quý vị xác định loại hình tập luyện nào phù hợp nhất với quý vị, cũng như cách phòng ngừa và điều trị các triệu chứng.
Câu hỏi thường gặp
Làm thế nào để tôi phòng ngừa hen suyễn do gắng sức?
Hãy dùng bình hít thuốc cắt cơn trước khi tập thể dục theo hướng dẫn trong kế hoạch hành động hen suyễn của quý vị, kiểm soát tốt bệnh hen suyễn và tránh không khí rất lạnh, khô hoặc ô nhiễm. Khởi động giúp ích cho một số người.
