Bệnh bụi phổi silic

Silica là gì?

Silica là một khoáng chất có trong tự nhiên và là một trong những khoáng chất phổ biến nhất trong vỏ trái đất. Silica là thành phần chính của cát và có trong hầu hết các loại đá. Các loại đá và sản phẩm từ đá khác nhau có thể chứa lượng silica khác nhau, ví dụ:

Loại	Hàm lượng
Bụi phá dỡ công trình	3 – 4%
Tấm xi măng sợi	10 – 30%
Gạch đất sét	15 – 27%
Cốt liệu trong bê tông	30%
Đá granit	25 đến 40%
Đá phiến sét	22%
Đá sa thạch tự nhiên	67%
Đá nhân tạo hoặc đá chế tạo công nghiệp	> 90%

Silica xâm nhập vào phổi bằng cách nào?

Bụi silica trong không khí phát sinh khi quý vị đục rãnh hoặc khoan vào bê tông, cày xới đường bê tông hoặc đường nhựa cũ, dùng búa khoan hoặc cưa bê tông cũ, đào bới các công trường có đá sa thạch, đất sét hoặc đá granit, hoặc nói chung là tiếp xúc với bụi trong không khí tại công trường xây dựng. Các hạt bụi silica có thể rất mịn, với đường kính chỉ từ một đến sáu micron (một phần triệu mét). Chúng ta hít vào và thở ra những hạt bụi này. Phổi của chúng ta có các tế bào dọn dẹp gọi là đại thực bào. Các tế bào này nuốt các hạt bụi, nhưng chúng không thể phân hủy silica tinh thể. Silica có thể làm tổn thương các tế bào này và gây ra tình trạng viêm kéo dài. Sẹo là phản ứng của phổi đối với bụi lắng đọng trong các túi khí. Khi có nhiều sẹo, quý vị có thể bị khó thở.

Công việc và tiếp xúc với bụi silica tại Úc:

Nhiều người lao động tại Úc tiếp xúc với bụi silica tại nơi làm việc. Hít phải bụi silica trong thời gian dài có thể gây bệnh bụi phổi silic và làm tăng nguy cơ ung thư phổi cũng như các bệnh phổi khác. Những nghề nghiệp có mức độ tiếp xúc cao nhất gồm:

• thợ mỏ
• công nhân xây dựng
• thợ đá và người làm việc với đá nhân tạo
• nông dân

Ví dụ về các hoạt động công việc có thể tạo ra các hạt bụi silica mịn lọt được vào phổi bao gồm:

• trong quá trình gia công và lắp đặt mặt bàn bếp bằng đá composite (đá nhân tạo hoặc đá chế tạo công nghiệp)
• vận hành máy đào, máy san ủi đất và máy khoan
• vận hành máy chế biến đất sét và đá
• lát đường và làm mặt đường
• khai thác mỏ, khai thác đá và các quy trình xử lý quặng khoáng sản
• đào hầm
• các hoạt động lao động phổ thông trong xây dựng
• cắt gạch, bê tông hoặc đá; đặc biệt là bằng phương pháp cắt khô
• phun hạt mài (chất phun không được chứa quá 1 phần trăm silica tinh thể)
• đúc kim loại tại xưởng đúc
• mài bằng máy mài góc, khoan búa và đục bê tông hoặc khối xây
• khai thác giếng dầu và khí bằng phương pháp nứt vỡ thủy lực, và
• làm đồ gốm.

Bụi silica có thể gây ra những bệnh gì? Nếu người lao động tiếp xúc và hít phải bụi silica, họ có thể mắc:

• viêm phế quản mạn tính
• khí phế thũng
• bệnh bụi phổi silic cấp tính
  • có thể phát triển sau thời gian ngắn tiếp xúc với nồng độ bụi silica rất cao, trong vòng vài tuần hoặc vài năm, và gây viêm nặng cùng với tình trạng tràn protein vào phổi
• bệnh bụi phổi silic tiến triển nhanh
  • có thể phát triển sau 3 đến 10 năm tiếp xúc với nồng độ bụi silica từ trung bình đến cao và gây viêm, tích tụ protein trong phổi và sẹo phổi (các nốt xơ hóa)
• bệnh bụi phổi silic mạn tính
  • có thể phát triển sau thời gian dài tiếp xúc với nồng độ bụi silica thấp hơn và gây ra các nốt xơ hóa và khó thở
  • có thể bao gồm xơ hóa khối tiến triển, khi các nốt xơ hóa trong phổi kết tụ lại với nhau
• ung thư phổi
• tổn thương thận, hoặc
• xơ cứng bì
  • một bệnh của mô liên kết trong cơ thể dẫn đến hình thành mô sẹo ở da, khớp và các cơ quan khác của cơ thể.

Bệnh bụi phổi silic được điều trị như thế nào và kết quả ra sao?

Bệnh bụi phổi silic là bệnh nghiêm trọng, có thể đe dọa tính mạng và không có cách chữa khỏi. Việc điều trị tập trung vào chăm sóc hỗ trợ. Điều này có thể bao gồm bỏ thuốc lá, sử dụng bình hít, tiêm vắc xin phòng nhiễm trùng, và dùng kháng sinh. Ở giai đoạn muộn, có thể cần điều trị bằng oxy hoặc ghép phổi. Sau khi được chẩn đoán, bệnh thường tiến triển nặng dần theo thời gian. Bệnh nhân mắc bệnh bụi phổi silic tiến triển nhanh có thể chuyển sang xơ hóa khối tiến triển trong khoảng bốn đến năm năm. Nhìn chung, những người được chẩn đoán mắc bệnh bụi phổi silic mất trung bình 11.6 năm tuổi thọ. Vì vậy, phòng ngừa là điều thiết yếu.

Điều gì sẽ xảy ra

Nhiều người mắc bệnh bụi phổi silic có các triệu chứng mạn tính và bị giảm tuổi thọ. Tuy nhiên, trong vài thập kỷ qua, chăm sóc hỗ trợ và phát hiện sớm hơn đã cải thiện đáng kể khả năng sống còn.

Kiểm soát bệnh

Chẩn đoán và điều trị phù hợp sẽ giúp cuộc sống với bệnh bụi phổi silic dễ dàng hơn. Sử dụng đúng thuốc và được bác sĩ chuyên khoa giàu kinh nghiệm thăm khám là những điều quan trọng để kiểm soát bệnh. Dưới đây là một vài lời khuyên để kiểm soát bệnh bụi phổi silic:

• Bỏ thuốc lá
• Tiêm vắc xin cúm mỗi năm và vắc xin phế cầu khi được khuyến nghị cho quý vị
• Cảnh giác theo dõi sự xuất hiện của bệnh lao (TB) hoặc các bệnh nhiễm trùng khác
• Tránh tiếp xúc thêm với silica
• Tự tìm hiểu về bệnh
• Cân nhắc tham gia các thử nghiệm lâm sàng
• Có kế hoạch xử trí các đợt bùng phát của bệnh.

Có thể cần hỗ trợ oxy hoặc các cách khác để kiểm soát suy hô hấp mạn tính, chẳng hạn như sử dụng thiết bị thở máy không xâm lấn.

Tìm kiếm hỗ trợ

Chính quyền bang Victoria đã đưa ra các biện pháp phát hiện sớm bệnh phổi liên quan đến silica và các biện pháp an toàn tại nơi làm việc nhằm giảm tiếp xúc với bụi silica. Nếu quý vị tin rằng mình đã tiếp xúc với bụi silica tại nơi làm việc hoặc nếu quý vị cần thêm thông tin về những thay đổi gần đây trong các quy định an toàn nơi làm việc, vui lòng truy cập WorkSafe Victoria: silica tinh thể.

Trước buổi hẹn, hãy ghi lại các công việc, vật liệu và việc tiếp xúc với bụi mà quý vị lo ngại, bao gồm thời gian và địa điểm tiếp xúc. Hãy mang theo mọi báo cáo tầm soát hoặc chẩn đoán hình ảnh ngực trước đây.

Dr Bassem Dawood, Dr Jibin Thomas và A/Prof Sanjeevan Muruganandan tại Sleep and Lung Care là những thành viên tích cực tham gia chương trình tầm soát và quản lý bệnh bụi phổi silic của WorkSafe Victoria.