Viêm phế quản cấp tính

Viêm phế quản là gì?

— Viêm phế quản là một bệnh nhiễm trùng gây ho. Bệnh xảy ra khi các ống dẫn khí vào phổi, gọi là “phế quản,” bị nhiễm trùng. Thông thường, viêm phế quản xảy ra sau khi một người bị cảm lạnh hoặc cúm. Các vi-rút gây cảm lạnh hoặc cúm nhiễm vào phế quản và gây kích ứng. Nhiều người thắc mắc liệu dùng kháng sinh có giúp chữa viêm phế quản không. Nhưng câu trả lời là không, vì bệnh thường do vi-rút gây ra. Kháng sinh tiêu diệt vi khuẩn, chứ không phải vi-rút. Viêm phế quản cũng có thể xảy ra khi một người mắc bệnh nhiễm trùng gọi là “ho gà,” nhưng trường hợp này ít gặp hơn nhiều. Ho gà do vi khuẩn có thể nhiễm vào phế quản gây ra. Hầu hết mọi người đều được tiêm vắc xin phòng ho gà, nhưng vắc xin không phải lúc nào cũng có hiệu quả. Bác sĩ sẽ đánh giá các triệu chứng của quý vị và có thể sắp xếp lấy mẫu phết mũi hoặc họng hoặc xét nghiệm máu để kiểm tra ho gà. Bài viết này nói về viêm phế quản “cấp tính.” Bệnh này khác với viêm phế quản “mạn tính”, là bệnh gây ho kéo dài và thường liên quan đến hút thuốc lá.

Các triệu chứng của viêm phế quản là gì?

— Các triệu chứng phổ biến nhất của viêm phế quản là:
  • Ho dai dẳng có thể kéo dài đến vài tuần
  • Ho ra đờm trong, vàng hoặc xanh – Một số người cho rằng đờm xanh có nghĩa là quý vị bị nhiễm vi khuẩn. Nhưng điều này không phải lúc nào cũng đúng.
  • Quý vị cũng có thể có các triệu chứng cảm lạnh hoặc cúm thông thường, như nghẹt mũi, đau họng hoặc nhức đầu. Người bị viêm phế quản thường không bị sốt.

Khi nào tôi nên gọi cho bác sĩ hoặc điều dưỡng?

— Hầu hết những người bị ho kéo dài hơn các triệu chứng cảm lạnh hoặc cúm khác không cần đi khám bác sĩ. Cơn ho có thể mất đến 3 tuần mới đỡ, đôi khi còn lâu hơn. Nhưng quý vị nên gọi cho bác sĩ hoặc điều dưỡng nếu quý vị có:
  • Sốt cao hơn 38°C
  • Đau ngực khi quý vị ho, bị khó thở hoặc ho ra máu
  • Ho ông ổng khiến quý vị khó nói chuyện
  • Ho kèm sụt cân mà quý vị không giải thích được
  • Các triệu chứng không thuyên giảm sau 3 tuần

Có xét nghiệm nào để phát hiện viêm phế quản không?

— Người bệnh thường không cần làm xét nghiệm. Nhưng bác sĩ hoặc điều dưỡng có thể làm một xét nghiệm, chẳng hạn như chụp X-quang ngực, nếu nguyên nhân gây ho của quý vị chưa rõ ràng.

Viêm phế quản được điều trị như thế nào?

— Viêm phế quản hầu như luôn tự khỏi, mặc dù có thể mất vài tuần. Các bác sĩ thường không điều trị viêm phế quản bằng thuốc kháng sinh. Đó là vì viêm phế quản thường do vi-rút gây ra, còn kháng sinh chỉ tiêu diệt vi khuẩn, chứ không phải vi-rút. Kháng sinh sẽ không giúp viêm phế quản khỏi nhanh hơn, mà thực ra còn có thể gây ra các vấn đề khác. Vì vậy, dùng kháng sinh khi quý vị không thực sự cần là điều không nên. Để cảm thấy dễ chịu hơn, quý vị có thể điều trị các triệu chứng cảm lạnh và cúm. Các cách điều trị khác nhau quý vị có thể thử bao gồm:
  • Nghỉ ngơi nhiều và uống nhiều nước
  • Uống trà nóng
  • Ngậm kẹo ho hoặc kẹo ngọt
  • Dùng các thuốc ho và cảm lạnh không cần toa
  • Hít hơi nước ấm và ẩm, chẳng hạn như khi tắm vòi sen hoặc từ máy tạo ẩm (tránh hít hơi nước bốc lên từ ấm đun, vì có thể gây bỏng)
  • Dùng thuốc giảm đau nếu quý vị có các triệu chứng cảm lạnh hoặc cúm như nhức đầu, đau nhức cơ hoặc đau khớp
Điều quan trọng nữa là tránh hút thuốc hoặc hít phải khói thuốc thụ động từ người khác. Điều này có thể làm cơn ho của quý vị nặng hơn.

Làm thế nào để tôi tránh bị viêm phế quản lần nữa?

— Quý vị có thể giảm nguy cơ bị viêm phế quản lần nữa bằng cách ngăn không cho vi trùng gây viêm phế quản xâm nhập vào cơ thể. Một trong những cách tốt nhất để làm điều này là rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước. Nếu không có bồn rửa gần đó, quý vị có thể dùng gel rửa tay có cồn để làm sạch tay.

Làm thế nào để tôi tránh lây vi trùng cho người khác?

— Ngoài việc rửa tay thường xuyên, quý vị nên che miệng bằng khuỷu tay khi hắt hơi hoặc ho. Dùng khuỷu tay giúp quý vị không dính vi trùng lên tay. Nếu quý vị dùng khăn giấy, hãy vứt khăn giấy đi và rửa tay.

Câu hỏi thường gặp

Tôi có cần dùng kháng sinh cho viêm phế quản cấp không?

Thường là không. Viêm phế quản cấp hầu như luôn do vi-rút gây ra, còn kháng sinh chỉ tiêu diệt vi khuẩn. Kháng sinh sẽ không giúp quý vị hồi phục nhanh hơn và có thể gây ra các vấn đề riêng của nó.

Người viết

Dr Bassem Dawood là bác sĩ chuyên khoa hô hấp và giấc ngủ (MBChB (Hons), FRACP) và là bác sĩ trưởng của Sleep and Lung Care, với các lĩnh vực quan tâm đặc biệt là phát hiện sớm và theo dõi ung thư phổi, nốt phổi và siêu âm nội phế quản (EBUS). Bác sĩ khám bệnh tại các phòng khám của Sleep and Lung Care ở Melbourne và làm việc tại Khoa Hô hấp của Northern Hospital.