Hen suyễn

Bác sĩ chuyên khoa hen suyễn tại Melbourne

Các bác sĩ chuyên khoa hô hấp của Sleep and Lung Care chẩn đoán và điều trị hen suyễn cho người lớn tại năm phòng khám trên khắp Melbourne và bang Victoria. Các bác sĩ khám cho những người mới bị nghi ngờ mắc hen suyễn, bị hen suyễn khó kiểm soát hoặc hen suyễn nặng, cũng như những người bắt đầu bị hen suyễn khi đã trưởng thành hoặc có thể bị hen suyễn liên quan đến công việc.

Hen suyễn là gì?

Hen suyễn là một bệnh mạn tính ảnh hưởng đến đường thở của quý vị – các ống dẫn không khí ra vào phổi. Có thể nói người bị hen suyễn có đường thở ‘nhạy cảm’, bị viêm và sẵn sàng phản ứng khi tiếp xúc với thứ gì đó ‘kích hoạt’ đường thở. Hen suyễn có xu hướng di truyền trong gia đình, đặc biệt khi cũng có tiền sử dị ứng.

Khi một người bị hen suyễn tiếp xúc với thứ gì đó gây kích ứng thêm cho đường thở vốn đã nhạy cảm của họ (yếu tố kích hoạt cơn hen), cơ thể họ phản ứng theo ba cách:

1. Các cơ quanh thành đường thở co thắt lại khiến đường thở bị hẹp hơn
2. Niêm mạc đường thở bị viêm và bắt đầu sưng lên
3. Đôi khi chất nhầy tích tụ, có thể làm đường thở hẹp hơn nữa.

Những phản ứng này làm đường thở hẹp lại và bị kích ứng – gây khó thở và dẫn đến các triệu chứng hen suyễn như tức ngực, thở khò khè hoặc ho.

Hen suyễn có thể xuất hiện ở bất kỳ độ tuổi nào. Các triệu chứng thường bắt đầu từ thời thơ ấu, nhưng người lớn mắc bệnh cũng không phải là hiếm. Một số người lớn mắc bệnh sau khi bị nhiễm vi-rút. Nếu quý vị mắc hen suyễn khi đã trưởng thành, bệnh được gọi là hen suyễn ‘khởi phát ở người lớn’ hoặc ‘khởi phát muộn’. Một số thứ có trong môi trường làm việc, chẳng hạn như hóa chất hoặc bụi từ bột mì hay gỗ, cũng có thể gây ra các triệu chứng hen suyễn. Tình trạng này được gọi là hen suyễn nghề nghiệp.

Nghiên cứu cho thấy quý vị có nhiều khả năng bị hen suyễn hơn nếu:

• quý vị có tiền sử gia đình bị hen suyễn, bệnh chàm hoặc bất kỳ dị ứng nào – ví dụ, bằng chứng cho thấy nếu cha hoặc mẹ hoặc cả hai bị hen suyễn, quý vị có nhiều khả năng bị hen suyễn hơn
• quý vị bị bệnh chàm hoặc dị ứng, chẳng hạn như sốt cỏ khô (dị ứng với phấn hoa)
• quý vị từng bị viêm tiểu phế quản (một bệnh nhiễm trùng phổi thường gặp ở trẻ em) khi còn nhỏ
• mẹ của quý vị hút thuốc khi đang mang thai quý vị – nghiên cứu đã cho thấy hút thuốc trong thai kỳ làm tăng đáng kể nguy cơ trẻ mắc hen suyễn
• quý vị đã tiếp xúc với một số chất nhất định tại nơi làm việc – tình trạng này được gọi là hen suyễn nghề nghiệp
• quý vị là phụ nữ trưởng thành – nội tiết tố có thể ảnh hưởng đến các triệu chứng hen suyễn, và một số phụ nữ lần đầu bị hen suyễn trước và sau thời kỳ mãn kinh

Triệu chứng

Khi cơn hen suyễn bùng phát, các triệu chứng thường gặp là thở khò khè, ho (đặc biệt về đêm), khó thở, tức ngực, v.v. Các triệu chứng hen suyễn có thể từ nhẹ đến nghiêm trọng hơn. Không phải ai cũng có tất cả các triệu chứng. Đáng tiếc là một số ít người mắc bệnh có tình trạng được gọi là hen suyễn nặng, và họ cần được chăm sóc và hỗ trợ đặc biệt để kiểm soát triệu chứng. Một số người có triệu chứng hen suyễn dai dẳng vì họ không dùng thuốc hoặc dùng thuốc không đúng cách.

Nếu quý vị không dùng thuốc theo đúng chỉ định, các triệu chứng có thể nặng hơn. Điều này có thể ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống hằng ngày của quý vị. Chẳng hạn, nếu quý vị ho về đêm, quý vị có thể ngủ không ngon nên cuối cùng cảm thấy mệt mỏi, cáu gắt với những người xung quanh và khó tập trung hơn ở trường hoặc nơi làm việc. Hoặc nếu quý vị thường xuyên khó thở, quý vị có thể bỏ lỡ một số niềm vui trong cuộc sống, chẳng hạn như chơi đùa với con cái, đi chơi với bạn bè hoặc tận hưởng những buổi tối lãng mạn ở nhà cùng người bạn đời. Và nghiêm trọng nhất là, nếu các triệu chứng nặng hơn, điều này có thể dẫn đến một cơn hen suyễn có khả năng đe dọa tính mạng.

Tiên lượng lâu dài

Hiện nay, chưa có cách chữa khỏi hen suyễn. Tuy nhiên, tin vui là có rất nhiều phương pháp điều trị an toàn và hiệu quả để kiểm soát các triệu chứng. Các cơn hen suyễn có thể nghiêm trọng, nhưng nhiều cơn có thể phòng ngừa được. Điều đáng yên tâm là hầu hết những người bị hen suyễn được điều trị đúng – và dùng thuốc đúng cách – đều có thể kiểm soát triệu chứng và tiếp tục làm những gì họ muốn trong cuộc sống.

Khi nào nên đi khám bác sĩ chuyên khoa hen suyễn

Hầu hết những người bị hen suyễn được bác sĩ gia đình chăm sóc. Bác sĩ gia đình có thể giới thiệu quý vị đến bác sĩ chuyên khoa hô hấp nếu:

• chẩn đoán chưa rõ ràng, hoặc các triệu chứng của quý vị có thể do nguyên nhân khác
• quý vị vẫn bị các đợt bùng phát dù đã dùng bình hít phòng ngừa theo đúng chỉ định
• quý vị đã phải dùng các đợt thuốc steroid dạng viên, hoặc cần cấp cứu hay điều trị tại bệnh viện vì hen suyễn
• các triệu chứng làm quý vị thức giấc vào ban đêm hoặc hạn chế các hoạt động hằng ngày
• hen suyễn của quý vị có thể do công việc gây ra hoặc trở nặng hơn vì công việc
• quý vị đang được cân nhắc dùng liệu pháp sinh học cho hen suyễn nặng

Nếu quý vị bị đau ngực, khó thở nặng hoặc gặp trường hợp khẩn cấp khác, hãy gọi 000.

Cách xác định chẩn đoán hen suyễn

Hen suyễn được chẩn đoán dựa trên các triệu chứng của quý vị cùng với các xét nghiệm hô hấp. Các xét nghiệm chức năng hô hấp dùng để xác định hen suyễn gồm:

• đo hô hấp ký trước và sau khi dùng thuốc cắt cơn (thuốc giãn phế quản), để xem đường thở bị hẹp có giãn ra không
• đo phân suất NO trong khí thở ra (FeNO), giúp đo một dạng viêm đường thở
• nghiệm pháp kích thích phế quản bằng mannitol, khi kết quả đo hô hấp ký bình thường nhưng vẫn nghi ngờ hen suyễn

Xét nghiệm chức năng hô hấp được Medicare thanh toán toàn bộ (bulk billed) khi có giấy giới thiệu còn hiệu lực và được thực hiện tại mọi phòng khám. Một số loại bình hít cần được ngừng trong một khoảng thời gian nhất định trước khi xét nghiệm. Đọc cách chuẩn bị cho xét nghiệm chức năng hô hấp.

Kế hoạch hành động hen suyễn và kỹ thuật dùng bình hít

Kế hoạch hành động hen suyễn bằng văn bản cho quý vị biết cần dùng những loại thuốc nào mỗi ngày, cách nhận biết khi hen suyễn đang trở nặng và cần làm gì trong trường hợp khẩn cấp. Nếu quý vị chưa có kế hoạch cập nhật, bác sĩ chuyên khoa hô hấp hoặc bác sĩ gia đình có thể cùng quý vị lập kế hoạch.

Dùng bình hít đúng cách tạo ra khác biệt lớn đối với hiệu quả của thuốc. Hãy mang theo các bình hít của quý vị khi đến khám để được kiểm tra kỹ thuật sử dụng. Xem các video hướng dẫn kỹ thuật dùng bình hít của chúng tôi.

Hen suyễn khó kiểm soát hoặc hen suyễn nặng

Khi hen suyễn vẫn chưa được kiểm soát dù đã điều trị, bác sĩ chuyên khoa hô hấp sẽ xem xét lại chẩn đoán, kỹ thuật dùng bình hít của quý vị, mức độ đều đặn khi dùng thuốc phòng ngừa, các yếu tố khởi phát ở nhà và nơi làm việc, cũng như các bệnh lý khác có thể giống hoặc làm hen suyễn nặng thêm, chẳng hạn như trào ngược, các vấn đề về mũi và xoang hoặc rối loạn kiểu thở.

Một số người bị hen suyễn nặng cần nhiều hơn phương pháp điều trị dạng hít thông thường. Các bác sĩ của chúng tôi đánh giá xem liệu pháp sinh học, một nhóm thuốc tiêm dùng cho một số dạng hen suyễn nặng nhất định, có phù hợp với quý vị không, và sắp xếp các xét nghiệm cần thiết để quyết định.

Chuẩn bị cho buổi khám hen suyễn của quý vị

Hãy mang theo các bình hít đang dùng, danh sách thuốc và kế hoạch hành động hen suyễn nếu quý vị đã có. Ghi lại thời điểm triệu chứng xuất hiện và những gì dường như gây ra chúng. Đọc về những gì cần mang theo trong buổi khám chuyên khoa đầu tiên.

Câu hỏi thường gặp

Tôi có cần đi khám bác sĩ chuyên khoa vì hen suyễn không?

Không phải lúc nào cũng cần. Hầu hết những người bị hen suyễn được bác sĩ gia đình chăm sóc. Việc được giới thiệu đến bác sĩ chuyên khoa hô hấp sẽ hữu ích khi chẩn đoán chưa chắc chắn, khi hen suyễn vẫn khó kiểm soát, hoặc khi đang cân nhắc điều trị hen suyễn nặng.

Những xét nghiệm nào giúp xác định hen suyễn?

Xét nghiệm chính là đo hô hấp ký trước và sau khi dùng thuốc cắt cơn. Xét nghiệm phân suất NO trong khí thở ra (FeNO) và nghiệm pháp kích thích phế quản bằng mannitol sẽ hữu ích khi chẩn đoán vẫn chưa rõ ràng. Xét nghiệm chức năng hô hấp được Medicare thanh toán toàn bộ (bulk billed) khi có giấy giới thiệu còn hiệu lực và được thực hiện tại mọi phòng khám.

Tôi có cần ngừng dùng bình hít trước khi làm xét nghiệm chức năng hô hấp không?

Một số loại bình hít và thuốc cần được ngừng trong một khoảng thời gian nhất định trước khi xét nghiệm, trừ khi bác sĩ của quý vị hoặc đội ngũ của chúng tôi có hướng dẫn khác. Hãy làm theo hướng dẫn kèm theo lịch hẹn của quý vị, và không ngừng loại thuốc mà quý vị cần để giữ an toàn.

Liệu pháp sinh học cho hen suyễn là gì?

Liệu pháp sinh học là các loại thuốc tiêm dùng cho một số dạng hen suyễn nặng nhất định. Bác sĩ chuyên khoa hô hấp sẽ kiểm tra xem liệu pháp này có phù hợp với quý vị không và sắp xếp các xét nghiệm cần thiết để quyết định.

Hen suyễn có thể bắt đầu ở tuổi trưởng thành không?

Có. Hen suyễn có thể bắt đầu ở bất kỳ độ tuổi nào, kể cả khi đã trưởng thành, đôi khi sau một đợt nhiễm vi-rút hoặc do tiếp xúc với các tác nhân tại nơi làm việc.

Phòng khám có khám cho trẻ em bị hen suyễn không?

Các bác sĩ của chúng tôi khám cho người lớn. Đối với trẻ em bị hen suyễn, vui lòng hỏi bác sĩ gia đình của quý vị về dịch vụ nhi khoa.